Deze pagina wordt ter informatie gegeven en heeft niet de waarde van juridisch advies. Het loterijrecht en de fiscaliteit evolueren, en wij zullen onze adviezen regelmatig bijwerken. Vóór elke actie raden wij u aan na te gaan of zij de toepasselijke regels wel naleeft.
Op deze pagina
- Het beginsel: loterijen verboden, verenigingstombola's toegestaan
- Toestemming of melding, afhankelijk van het geval
- Het CERFA-aanvraagformulier
- Aan wie de aanvraag richten
- De gebruikelijke termijnen
- Het uitgiftekapitaal en zijn plafonds
- De aanvullende giften, buiten het uitgiftekapitaal
- Richtpunten: de stappen in de juiste orde
- Officiële bronnen
Het beginsel: loterijen verboden, verenigingstombola's toegestaan
In het Franse recht zijn loterijen — dat wil zeggen verrichtingen die de hoop op een winst bieden die van het toeval afhangt, tegen een financieel offer — in beginsel verboden. Het is een algemeen verbod, met strikt omkaderde uitzonderingen (overeenkomstig artikel L320-1 van de code de la sécurité intérieure).
De verenigingstombola (omkaderd door artikel L. 322-3 van de code de la sécurité intérieure) valt onder een van die uitzonderingen: de loterijen van roerende voorwerpen die uitsluitend bestemd zijn voor daden van liefdadigheid, voor de aanmoediging van de kunsten of voor de financiering van sportactiviteiten zonder winstoogmerk. De finaliteit moet onbaatzuchtig zijn: de opgehaalde middelen komen toe aan de organiserende organisatie voor haar doel, en niet aan een derde. Het is die bestemming die een vereniging, een school, een club of een stichting toelaat een tombola te organiseren, op voorwaarde dat de hieronder beschreven procedure wordt nageleefd.
De technische termen die hier worden gebruikt, zijn gedefinieerd in de woordenlijst; de dossiers verkennen het domein van de tombola ruimer — onderzoek en beschouwingen over de onderwerpen die haar aanbelangen.
Toestemming of melding, afhankelijk van het geval
Afhankelijk van de aard en de omvang van de actie valt een tombola onder een voorafgaande toestemming of onder een eenvoudige melding, of zelfs onder een vrijstelling voor de meest bescheiden manifestaties. De algemene logica is de volgende: hoe belangrijker de actie, hoe strikter de formaliteit is omkaderd (de precieze verdeling tussen toestemming, melding en vrijstelling, en de bijbehorende drempels, na te gaan bij de bevoegde overheid op het moment dat u uw aanvraag om toestemming indient).
In alle gevallen is de stap voorafgaand: zij moet worden gezet vóór de start van de verkoop van de loten. In de praktijk stelt de organisator een dossier samen dat meestal de statuten van de organisatie omvat, een budget van de actie, de lijst van de prijzen en hun geschatte waarde, evenals de kenmerken van de uitgifte (aantal loten, eenheidsprijs, datum van de trekking) (lijst van de stukken te bevestigen naargelang de overheid en de toepasselijke regeling). De FAQ antwoordt op de meest gestelde vragen over dit punt (‘Moet een tombola worden gemeld?’).
Het CERFA-aanvraagformulier
De aanvraag om toestemming gebeurt met een specifiek CERFA-formulier, dat moet worden ingevuld en gericht aan de bevoegde overheid, samen met de bewijsstukken. Het CERFA is een genormaliseerd administratief formulier, aangeduid met een nummer: het gaat om het CERFA-formulier nr. 11823, beschikbaar op het adres service-public.fr/particuliers/vosdroits/R12059.
Het formulier en de toelichting zijn te downloaden op de officiële portalen; het is aan te raden uit te gaan van de meest recente versie waarnaar op service-public.fr wordt verwezen, want de modellen worden periodiek bijgewerkt. Sommige lokale besturen stellen ook hun eigen formulier of een onlinedienst ter beschikking.
Aan wie de aanvraag richten
De bevoegde overheid hangt af van de plaats van de zetel van de organisatie en van de toepasselijke regeling:
- De mairie (het gemeentehuis) van de gemeente waar de organisatie haar maatschappelijke zetel heeft, in het meest gangbare geval.
- De préfecture (of, in Parijs, de préfecture de police) in bepaalde situaties — met name acties van een zekere omvang of met een nationale dimensie.
In geval van twijfel is het veiligst om vooraf de mairie van de zetel te contacteren: zij zal de toepasselijke regeling aangeven en, in voorkomend geval, doorverwijzen naar de préfecture. Dat voorafgaande contact voorkomt een indiening bij het verkeerde loket en het tijdverlies dat daaruit volgt.
De gebruikelijke termijnen
Het onderzoek van een aanvraag om toestemming vraagt tijd. Een termijn in de orde van één tot twee maanden is te voorzien, maar hij varieert merkbaar van het ene bestuur tot het andere en naargelang de periode van het jaar.
De regel van voorzichtigheid is dus om het dossier ruim op tijd in te dienen — enkele weken vóór de voorziene datum van de start van de verkoop — en zich ervan te vergewissen dat de beslissing is ontvangen (of het ontvangstbewijs dat als beslissing geldt, afhankelijk van het geval) vóór het drukken van de loten en het communiceren over de actie. Anticiperen beschermt ook tegen periodes van grote administratieve drukte.
Het uitgiftekapitaal en zijn plafonds
Het uitgiftekapitaal is de centrale notie van de melding. Het wordt heel eenvoudig berekend:
uitgiftekapitaal = aantal uitgegeven loten × eenheidsprijs van het lot
Zo vertegenwoordigen 1.000 loten van € 2 een uitgiftekapitaal van € 2.000. Dat bedrag beschrijft wat de actie in omloop brengt, onafhankelijk van het aantal werkelijk verkochte loten: het uitgiftekapitaal is niet de opbrengst. En toch is het dat bedrag, en niet de verhoopte inkomsten, dat als referentie voor de melding dient.
De regelgeving voorziet plafonds: boven een bepaald bedrag aan uitgiftekapitaal verandert de toepasselijke regeling (bijvoorbeeld overgang van de melding naar de toestemming, of verzwaarde verplichtingen). Concreet: wanneer het uitgiftekapitaal (de eenheidsprijs van het lot vermenigvuldigd met het aantal uitgegeven loten) € 7.500 overschrijdt, moet de vereniging een voldoende financiële soliditeit en een duidelijk vastgestelde financieringsbehoefte kunnen aantonen — bijvoorbeeld de uitvoering van een precies project. Boven de drempel van € 30.000 spreekt de maire zich pas uit na het verplichte advies van de directeur départemental of régional des finances publiques te hebben ingewonnen. In alle gevallen wordt de aanvraag ingediend met het CERFA-formulier nr. 11823, gericht aan de maire (of, in Parijs, aan de préfet de police). Daarom moet het uitgiftekapitaal vóór de keuze van de regeling van de formaliteit worden berekend, en moet daarna worden nagegaan of het de grenzen naleeft die op het moment van de actie van kracht zijn.
Bij een succes dat het voorziene aantal loten overstijgt, mogen geen bijkomende loten worden gedrukt zonder de melding te herzien: dat zou het aangegeven uitgiftekapitaal wijzigen. De overschrijding wordt vooraf beheerd, door de uitgifte met marge te kalibreren, of door bij de vastgestelde grens te stoppen. Het dossier Het uitgiftekapitaal werkt die redenering uit.
De aanvullende giften, buiten het uitgiftekapitaal
Een deelnemer kan bij de aankoop van zijn lot een gift willen toevoegen. Dat gebaar staat los van de aankoop: het is een handgift, vrijwillig en zonder tegenprestatie gestort. Zij valt niet binnen het uitgiftekapitaal, dat enkel de loten vermenigvuldigd met hun prijs meetelt.
Daaruit volgen twee praktische gevolgen. Eerst en vooral moet de aanvullende gift afzonderlijk worden getraceerd in de boekhouding, om de berekening van het uitgiftekapitaal en de naleving van de plafonds niet te vertekenen. Vervolgens bepaalt die scheiding de fiscale behandeling: een reçu fiscal kan enkel betrekking hebben op de gift, nooit op de aankoop van het lot — dat een kans op winst opent en dus een tegenprestatie vormt — en dit onder voorbehoud dat de organisatie in aanmerking komt om ontvangstbewijzen af te geven.
Richtpunten: de stappen in de juiste orde
Een conforme actie volgt een vrij stabiele opeenvolging. Deze tijdlijn geeft de grote stappen weer, van de voorafgaande verificatie tot de afsluiting.
- De geschiktheid nagaan. Zich ervan vergewissen dat de actie een onbaatzuchtig doel nastreeft dat onder de uitzondering voor verenigingen valt.
- De uitgifte kalibreren. Het aantal loten, de eenheidsprijs en dus het uitgiftekapitaal vastleggen, en de plafonds nagaan.
- Het dossier samenstellen. Statuten, budget, lijst van de prijzen en kenmerken van de uitgifte samenbrengen; het CERFA-formulier invullen.
- De aanvraag indienen. Toestemming of melding richten aan de bevoegde overheid (de mairie van de zetel, of de préfecture afhankelijk van het geval), vóór elke verkoop.
- Het onderzoek afwachten. Reken op ongeveer een maand en verkrijg de beslissing vóór het drukken van de loten en het communiceren.
- Organiseren en verkopen. De actie uitvoeren met naleving van het aangegeven kader; eventuele aanvullende giften afzonderlijk traceren.
- Trekken en afsluiten. Een willekeurige en verifieerbare trekking uitvoeren, de prijzen overhandigen, de boekhouding afsluiten en de regels voor het bewaren van gegevens naleven.
Deze richtpunten beschrijven een typische actie. De drempels, de vereiste stukken en de bevoegde overheid kunnen variëren; zij moeten geval per geval worden bevestigd bij de officiële bronnen en bij de betrokken administratie.
Officiële bronnen
Deze pagina verwijst naar de volgende openbare referenties, te raadplegen voor de vigerende versie en de exacte bedragen:
- service-public.fr — praktische fiche over het organiseren van een loterij of tombola door een vereniging (procedure, bevoegde overheid, CERFA-formulier) — associations.gouv.fr/les-lotos-loteries-et-tombolas.
- Légifrance — code de la sécurité intérieure (artikelen L. 322-1 tot L. 322-7), bepalingen over de loterijen en hun uitzonderingen; in voorkomend geval, teksten over de plafonds van het uitgiftekapitaal.
- impots.gouv.fr — fiscale regeling van de giften en voorwaarden voor de afgifte van een reçu fiscal — impots.gouv.fr/accueil.
Ook te raadplegen
- FAQ — ‘Moet een tombola bij de préfecture worden gemeld?’ en andere vragen.
- Woordenlijst — uitgiftekapitaal, CERFA, handgift, reçu fiscal, commissaire de justice…
- Dossiers & gidsen — de toepassing in de praktijk, stap voor stap.